Hưng Yên có hai nơi làm hương (có vùng gọi là nhang), nhưng nổi tiếng và lâu đời nhất là làng nghề hương xạ Cao Thôn, xã Bảo Khê, thị xã Hưng Yên. Hương xạ Cao Thôn là sản phẩm truyền thống có tên không chỉ ở địa phương mà còn ở các tỉnh thành trong cả nước từ lâu đời, hiện nay còn xuất khẩu sang các nước Châu Á. Theo tục truyền được người làng kể lại, thời xa xưa khoảng mấy trăm năm trước, có bà Đào Thị Khương lấy chồng ở Trung Quốc, học được nghề làm hương, mang về cố quốc dạy lại cho dân làng. Nghề truyền nghề, cha truyền con nối, hương xạ Cao Thôn trở nên danh tiếng hết đời này sang đời khác kéo dài mấy thế kỷ nay. Dân làng biết ơn, hàng năm lấy ngày 22.8 âm lịch làm lễ giỗ “Tổ nghề”.
Làm hương thơm...
Đi từ Hà Nội, theo quốc lộ 5, tới Phố Nối, rẽ phải, cách Phố Hiến chừng 5km là tới Cao Thôn.
Cao Thôn, ngôi làng bình yên dưới những vòm nhãn cổ thụ, ẩn mình trong một lớp bụi vàng mỏng nhẹ như sương khói và sực nức hương thơm của các loại thảo mộc hoà trộn.
Phơi hương.
Ngay từ quán nước đầu làng, đã thấy không khí của một làng nghề làm hương, không chỉ một cái quầy nhỏ bày biện đủ các loại hương thành phẩm, mà cạnh đó có 2 cái bàn xe hương thủ công, 2 người đàn ông luống tuổi đang vừa xe hương vừa nói chuyện rủ rỉ với nhau. Tiếp chuyện tôi là mấy người làng, thợ làm hương, đang ngồi uống chè xanh, hút thuốc lào, nghỉ giữa giờ của một ca làm hương. Qua câu chuyện của họ, tôi biết khá nhiều điều lý thú về nghề làm hương có cả một bí quyết bí truyền về nguyên liệu, nghệ thuật pha chế, tẩm ướp, bột keo… rồi xe sợi, nhúng que, quấn vòng…
Trải qua nhiều thăng trầm, hương xạ của Cao Thôn có đặc điểm “nhận dạng”, hay phẩm chất mà ít có hương của nơi nào sánh được từ mùi thơm, độ bắt lửa, hình thức. Đặc biệt mùi thơm rất đặc trưng của thảo mộc, nhẹ mà thanh, không sực nức xộc thẳng vào mũi như mấy loại hương tẩm hoá chất thơm, và hương thơm phảng phất rất lâu trong không khí.
Theo ông Hùng, chủ một gia đình làm hương đã 5 đời trong làng, nguyên liệu làm hương chủ yếu là dây keo được mua từ Yên Bái, Quảng Ninh, Thanh Hoá… Dây keo được nghiền thành bột, sau đó trộn lẫn với các loại thảo mộc có mùi hương như: xuyên đại hoàng, xuyên quy, trắc bách diệp, hoàng đàn, tùng bạch chỉ, đinh hương, mỏ quạ, hồi, quế, đặc biệt là gỗ trầm... mà theo ông nói nếu đúng như ngày xưa là có tới trên 30 loại thảo mộc mang dược tính trị các loại bệnh phong hàn, chướng khí… Một số là từ trong nước, một số phải mua của các nước lân cận. Tuỳ từng thợ, tuỳ từng nhà mà cho ra các loại hương với mùi thơm khác nhau do cách pha chế của mỗi người mỗi khác, như một bí quyết gia truyền.
...thật lắm công phu
Người Cao Thôn cho rằng, nghề làm hương liên quan đến thế giới tâm linh, nên cái tâm làm nghề không cho phép cẩu thả, làm gian dối kém chất lượng. Mỗi mẻ hương, trước khi đóng gói thành phẩm, người thợ đều cẩn thận đốt thử để kiểm tra chất lượng xem có cháy đều, cháy hết không, hương thơm ra sao, làn khói toả như thế nào, hình thức ra sao... Hương của làng có mấy loại nổi tiếng gần xa như: Hương nén, hương vòng, hương sào, hương quế, hương đậu tàn… Hầu hết các công đoạn từ pha chế thuốc, xe, nén đều phải tiến hành bằng phương pháp thủ công. Các công đoạn đòi hỏi sự chú tâm của người thợ, phải thật đều, thật chuẩn xác thì sản phẩm mới như ý.
Quấn hương vòng.
Nén hương làm xong được đem phơi trên những chiếc phên, nắng gió sẽ làm hương khô, màu sắc đẹp mà giữ nguyên mùi thơm. Thường trời nắng to thì phơi hai ngày, trời mát thì phải phơi từ ba ngày trở lên. Gặp mùa mưa, phải hong gió cho hương, tránh đưa hương qua lửa vì như thế hương sẽ bị mất mùi. Sự chu đáo, nghiêm khắc của người thợ trong từng công đoạn chính là bí quyết làm nên thương hiệu của hương Cao Thôn.
Thợ làm hương ở Cao Thôn không cho phép ngủ “nướng”, mà phải thức dậy bắt tay vào làm việc từ “gà gáy canh tư”, khoảng 3-4 giờ sáng. Như anh thợ Đặng Đình Phố, sinh năm 1981, ở Hà Tây, về làm rể Cao Thôn, thợ làm hương vòng thuộc hàng “cao thủ”, tay nghề 12 năm, ở cơ sở “Hương trầm Thế Hưng” cho biết, ngày nào cũng bước vào ca làm việc từ 3 giờ sáng, để kịp sáng ra 6 giờ, mặt trời lên là có hương mang ra phơi cho kịp nắng. Ngay cả mấy ông thợ tiếp chuyện tôi ở quán nước đầu làng, khi tôi gặp là vừa phơi xong một mẻ hương làm từ lúc 4 giờ sáng. Mấy cô thợ nhúng hương trong làng, cho biết ngày nào cũng phải dậy từ 2 giờ, lo nấu ăn để ăn sáng và trưa, rồi làm từ 3 giờ sáng, để kịp sản phẩm mang phơi trọn nắng cả ngày.
Một ca làm thường từ 7-10 giờ đồng hồ, với thợ lành nghề, thì có thể xe tay được 6000 nén, xe máy có thể lên tới 20.000 nén, hay quấn được 10.000 vòng hương loại 15cm đường kính, còn thợ nhúng hương có thể một ca làm được 12.000 nén. Nhìn người thợ làm hương vòng, như một nghệ sĩ múa cổ tay rất dẻo, nhịp nhàng một tay giữ lõi khuôn, một tay lắc đều rải xếp quấn vòng hương, hỏi chuyện, anh thợ trẻ cười: “Tôi phải làm quen mất mấy tháng trời tưởng rụng cả bàn tay mới làm được và làm được như thế này là mất 2 năm đấy”. Còn chỗ mấy cô thợ nhúng hương, luôn giấu mặt chỉ chừa đôi mắt đen sau vuông khăn bịt kín mặt, cái mũ úp chụp trên đầu, vì ở nơi làm hương nhúng này cực kỳ bụi, không gian lúc nào cũng như trong một lớp sương màu vàng mỏng, và đặc biệt nóng vì không thể để quạt.
Cho dù công nghệ sản xuất không quá phức tạp, dụng cụ có thể tự tạo, hay mua sắm không mất nhiều tiền, nguyên liệu làm luôn sẵn có vì thảo mộc không bao giờ cạn kiệt, nhưng cũng cần phải có “duyên” thì mới sống bằng nghề được, và có lẽ dân Cao Thôn được duyên nên nghề truyền đời ngày càng phát, thịnh.
Ông Đào Văn Cơ đang hướng dẫn thợ. Ảnh: Việt Văn
Thương hiệu của mùi hương
Người trong làng không hề giấu giếm niềm tự hào về làng nghề của mình. Không những hương xạ cho họ công việc làm ăn mà còn có thể làm giàu. Một số gia đình làm ăn phát đạt đã ra thành phố mở hiệu chuyên bán hương nổi tiếng một thời như Quảng Thái, Vạn Hoa, Hoàng Phát (Hà Nội), Đồng Phát (Hà Đông), Hồng Phúc (Huế), Đồng An Xương (Sài Gòn), Đồng An Mỹ (Hải Dương)... Hiện ở Cao Thôn có khoảng 200 hộ làm hương, trong đó có 300 thợ thuộc loại tay nghề cao, ngoài ra “cả làng già trẻ đều biết làm hương”, như lời người dân trong làng nói. Sản lượng hương xạ đạt xấp xỉ 10 triệu bó với doanh thu từ 2,5-3 tỉ đồng/năm. Sản xuất hương ở Cao Thôn hầu hết theo quy mô hộ gia đình, thu nhập bình quân đạt 350.000-400.000 đồng/người/tháng, còn công thợ như ở cơ sở “Hương trầm Thế Hưng” trung bình 2,5 triệu đồng/tháng.
Ở Cao Thôn còn có cơ sở sản xuất hương Thế Hưng của ông Đào Văn Cơ, từ một nghề gia truyền, hơn 30 năm nay không ngừng tìm tòi cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng, đáp ứng nhu cầu và yêu cầu của khách hàng, đã quảng bá sản phẩm hương xạ Cao Thôn vượt cả biên giới quốc gia, ngoài Thái Lan, Campuchia, Đài Loan… còn cả Ấn Độ cũng tìm đến. Cơ sở của ông với hơn 40 thợ, toàn thợ tay nghề cao, cùng các phương tiện bán thủ công trong khâu xe hương nén, trộn, nén nguyên liệu... tạo ra sản phẩm mang thương hiệu chất lượng cao, uy tín.
Được biết, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Hưng Yên đang có kế hoạch nghiên cứu và thiết kế logo riêng cho làng nghề hương xạ Cao Thôn, để từng bước quảng bá, xây dựng thương hiệu, để làng nghề thật sự ổn định và phát triển trong tương lai.
Việt Văn
(theo laodong)
(Source: Tin180 - Hương xạ Cao Thôn - Tin tức - Bình luận - Văn hóa )
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét